Lễ hội Lạng Sơn 27 tháng Giêng là một trong những sự kiện văn hóa, tâm linh quan trọng và đặc sắc nhất của vùng đất cửa khẩu này, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương mỗi năm. Đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ công lao tổ tiên, còn là cơ hội để nâng cao tinh thần cộng đồng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện, sâu sắc về lễ hội truyền thống này, từ nguồn gốc lịch sử, ý nghĩa tâm linh đến các hoạt động chính và những lưu ý quan trọng khi tham gia.
Có thể bạn quan tâm: Bến Nhà Rồng: Di Sản Lịch Sử Và Nơi Khởi Đầu Hành Trình Cứu Nước Của Bác Hồ
Tóm tắt nhanh về Lễ hội Lạng Sơn 27 tháng Giêng
Lễ hội Lạng Sơn 27 tháng Giêng, thường được gọi là Lễ hội Đền Mẫu (hay Lễ khai ấn Đền Mẫu), là một nghi lễ tín ngưỡng truyền thống quan trọng diễn ra vào mùng 27 tháng Giêng âm lịch hàng năm tại khu vực Đền Mẫu (thường là Đền Mẫu Thượng Thiên thuộc xã Tân Thanh, huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn). Sự kiện này có nguồn gốc từ tín ngưỡng thờ Mẫu, đặc biệt là Mẫu Thượng Thiên, với mục đích cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc gia thịnh vượng và dân lành khỏi mạnh. Lễ hội bao gồm các nghi thức tâm linh trang trọng như rước kiệu, thờ cúng, và những trò chơi dân gian đặc trưng như chọi trâu, đánh vật, hát then, tạo nên một không khí vui tươi, náo nhiệt nhưng vẫn giữ được sự thiêng liêng, trang trọng.
Nguồn gốc lịch sử và bối cảnh hình thành
Tín ngưỡng Mẫu ở vùng núi phía Bắc
Lễ hội 27 tháng Giêng ở Lạng Sơn bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ Mẫu, một phần không thể tách rời của văn hóa dân tộc các dân tộc thiểu số vùng núi phía Bắc, trong đó có người Tày, Nùng, Dao… Tín ngưỡng này phản ánh niềm tin về sự tồn tại của các vị thần, mẫu bảo trợ cho cuộc sống, sản xuất nông nghiệp. Mẫu Thượng Thiên được tín ngưỡng là vị thần quyền năng, giáng xuống trần gian phù trợ nhân dân, đặc biệt là trong việc điều khiển thời tiết, mưa móc – yếu tố sống còn đối với nền nông nghiệp lúa nước và các loại cây trồng khác.
Sự kết hợp văn hóa và lịch sử
Theo các tài liệu và truyền miệng địa phương, lễ hội này còn gắn liền với việc tưởng nhớ công lao của các bà, các mẹ, các vị thần đã có công giúp đỡ nhân dân vùng biên giới trong những thời kỳ khó khăn, chiến tranh. Nó cũng là dịp để người dân tưởng niệm những người đã khuất, cầu nguyện cho hương linh được an lành. Theo thông tin từ soctrangtourism.vn, nhiều lễ hội vùng biên giới phía Bắc đều mang sắc thái kết hợp giữa tín ngưỡng bản địa và văn hóa Việt, tạo nên bản sắc riêng biệt.
Có thể bạn quan tâm: Đánh Giá Chi Tiết Bánh Mì Chả Cá: Hương Vị Đặc Trưng Từ Nha Trang Đến Mọi Miền
Vai trò trong đời sống cộng đồng
Lễ hội 27 tháng Giêng đóng vai trò như một điểm hẹn văn hóa hàng năm, củng cố tình đoàn kết giữa các dân tộc. Đây là dịp để những người con đã di cư, làm công tác xa quê hương trở về, gặp gỡ bạn bè, họ hàng, gìn giữ cội nguồn. Sự kiện này cũng trở thành một phần trong tour du lịch văn hóa, tâm linh của tỉnh Lạng Sơn, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất có bề dày lịch sử và bản sắc văn hóa phong phú.
Ý nghĩa tâm linh và văn hóa sâu sắc
Ý nghĩa tâm linh: Cầu cho đất lành, mùa màng
Về bản chất, lễ hội là một nghi lễ cầu xin. Người dân tin rằng thông qua các nghi thức thờ cúng Mẫu vào ngày này, Mẫu sẽ nghe lời cầu nguyện và ban phước lành cho một năm mới với thời tiết thuận lợi, mưa đều, không có thiên tai. Điều này có ý nghĩa trực tiếp đến đời sống nông nghiệp còn chiếm tỷ trọng lớn ở Lạng Sơn. Các nghi thức như tế lễ, dâng cúng cầu xin mưa là hoạt động trọng tâm, thể hiện sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên.
Ý nghĩa văn hóa: Bảo tồn và phát huy bản sắc
Lễ hội là một “bảo tàng sống động” về văn hóa vật thể và phi vật thể. Các trang phục truyền thống (áo ngũ thân, khăn mỏ quạ của phụ nữ Tày, Nùng), các loại nhạc cụ dân tộc (sáo, tính, trống), các điệu múa dân gian, và không khí lễ hội đều được bảo tồn và thể hiện qua sự kiện này. Nó là cơ hội để thế hệ trẻ học hỏi, tiếp thu và tự hào về di sản văn hóa của cha ông. Sự kiện còn là sân chơi để các nghệ sĩ dân gian, các làng nghề truyền thống (thêu thổ cẩm, làm đồ gốm…) giới thiệu sản phẩm và nghề thuật của mình.
Ý nghĩa xã hội: Gắn kết cộng đồng và phát triển du lịch
Có thể bạn quan tâm: Review Khách Sạn 79 Luxury Hạ Long: Điểm Mạnh, Điểm Yếu Và Trải Nghiệm Thực Tế
Lễ hội tạo ra sự gắn kết mạnh mẽ trong cộng đồng. Việc cùng nhau chuẩn bị, tổ chức, và tham gia lễ hội củng cố tình làng xã, tình họ hàng. Mặt khác, lễ hội ngày càng được nhà nước và địa phương quan tâm, đầu tư để phát triển thành một sản phẩm du lịch văn hóa, tâm linh đặc sắc. Điều này không chỉ thu hút khách du lịch mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương, góp phần vào phát triển kinh tế – xã hội của vùng biên giới.
Các hoạt động chính trong ngày lễ
Nghi thức tâm linh trang trọng
Đây là phần cốt lõi và thiêng liêng nhất của lễ hội. Các hoạt động thường bao gồm:
- Lễ rước kiệu: Kiệu Mẫu (thường là kiệu Mẫu Thượng Thiên) được rước từ nhà thờ Mẫu (hoặc đền) ra sân đình, kèm theo các nghi lễ dân gian. Quá trình rước kiệu diễn ra theo nghi thức truyền thống, với đội ngũ người khiêng trang phục lễ hội, nhạc lễ dân tộc vang lên.
- Lễ tế và dâng cúng: Các lễ tế chính thức do ban tổ chức, các già làng, bà trưởng thôn thực hiện. Cúng vật thường có trâu, gà, bánh chưng, bánh dày, rượu cần… Các bài văn tế, lời khấn vái được thực hiện với tấm lòng thành kính, cầu xin Mẫu phù hộ.
- Thực hiện nghi thức “khai ấn” (nếu có): Ở một số đền, miếu, ngày 27 tháng Giêng còn là ngày “khai ấn”, tức là mở cửa đền, miếu sau một thời gian đóng cửa theo thói quen. Đây là sự kiện thu hút rất đông người dân đến cầu an, xin ấn về nhà cúng.
Các trò chơi dân gian và sinh hoạt văn hóa
Phần hội là không khí sôi động, vui tươi:
- Chọi trâu: Đây là nét văn hóa đặc trưng của các dân tộc Tày, Nùng, được tổ chức trong ngày lễ. Những chú trâu được chọn lọc, huấn luyện kỹ, đấu trường được dựng up sẵn. Cuộc chọi trâu không chỉ là trò chơi mà còn thể hiện sức mạnh, sự dũng cảm và là bản sắc văn hóa cộng đồng.
- Đánh vật (búng kén): Một môn thể thao dân gian phổ biến, thu hút các vận động viên làng nghề tham gia.
- Hát then, hát phong chế: Các đoàn hát, nghệ sĩ dân gian tham gia biểu diễn các điệu hát then, hát phong chế truyền thống. Đây là loại hình nghệ thuật đặc trưng của người Tày, Nùng, với giai điệu mạnh mẽ, lời ca giản dị, phản ánh đời sống, tình cảm, lao động.
- Các trò chơi dân gian khác: Như nhảy lò cơm, kéo co, đánh cướp cờ… tạo thêm không khí vui chơi, đua tranh lành mạnh.
Hội chợ và ẩm thực
Xung quanh khu vực lễ hội thường có hội chợ tạm, bán các sản phẩm đặc trưng vùng biên giới: hàng thổ cẩm, hàng thủ công mỹ nghệ, nông sản, và đặc biệt là ẩm thực. Du khách có thể thưởng thức các món ăn đặc sắc của người Tày, Nùng như: thắng cố, thịt trâu gác bếp, xôi ngũ sắc, rượu cần… Đây là trải nghiệm văn hóa ẩm thực không thể bỏ lỡ.
Kinh nghiệm tham gia lễ hội Lạng Sơn 27 tháng Giêng
Có thể bạn quan tâm: Khu Du Lịch Sinh Thái Song Long – Điểm Đến Xanh Cho Cuối Tuần
Thời gian và địa điểm cụ thể
- Thời gian: Lễ hội diễn ra vào mùng 27 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Tuy nhiên, các hoạt động chuẩn bị có thể bắt đầu từ ngày 25, 26. Ngày chính là ngày có lễ hội chính và hội đông người nhất.
- Địa điểm chính: Thường được tổ chức tại Đền Mẫu Thượng Thiên (thuộc xã Tân Thanh, huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn). Đây là đền Mẫu lớn, nổi tiếng nhất trong vùng. Tuy nhiên, cũng có thể có các lễ hội tương tự tại các đền, miếu Mẫu khác trong tỉnh như ở huyện Cao Lộc, huyện Chi Lăng… Người tham dự cần tra cứu thông tin cụ thể từ các nguồn chính thống trước khi đi.
Lưu ý văn hóa và ứng xử khi tham gia
- Trang phục: Nên mặc trang phục lịch sự, phù hợp với không khí lễ hội tâm linh. Có thể chọn trang phục truyền thống (nếu có) hoặc trang phục đơn giản, kín đáo. Tránh trang phục hở hang, gây phản cảm.
- Ứng xử trong khu vực lễ hội: Giữ trật tự, không chen lấn, xô đẩy, đặc biệt là trong các nghi thức tâm linh. Tôn trọng các nghi lễ, không làm ồn, chụp ảnh kỹ lưỡng (nếu được phép) trong các nghi thức tế lễ.
- Tôn trọng phong tục: Khi tham gia các trò chơi dân gian, nên quan sát và làm theo quy tắc của làng nghề. Khi tham gia lễ cúng, nếu được mời, nên tuân thủ nghi thức do người dẫn dắt.
- Bảo vệ môi trường: Giữ vệ sinh chung, không xả rác bừa bãi. Hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần.
- An toàn cá nhân: Lễ hội thu hút rất đông người, cần chú ý giữ đồ đạc, đề phòng trộm cắp. Nếu đi xe máy, ô tô, cần tuân thủ hướng dẫn của lực lượng chức năng về nơi đỗ xe.
Chuẩn bị hành trình
- Di chuyển: Từ Hà Nội, có thể đi xe khách tuyến Hà Nội – Lạng Sơn (khoảng 4-5 giờ), xuống xe tại thành phố Lạng Sơn rồi bắt xe ôm, xe buýt hoặc thuê xe máy/chuyến du lịch đến đền Mẫu (khoảng 20-30km). Các dịp lễ hội lớn thường có xe đưa đón từ thành phố.
- Chỗ ở: Nên đặt phòng khách sạn, nhà nghỉ tại thành phố Lạng Sơn trước từ vài tuần vì dịp lễ rất đông du khách. Có thể cân nhắc ở homestay trong các bản làng gần đền để trải nghiệm sâu.
- Tiền và hàng hóa: Chuẩn bị tiền mặt vì nhiều nơi bán hàng rong, chợ phiên chưa có POS. Có thể mua sắm các sản phẩm thổ cẩm, hàng thủ công làm quà.
Lễ hội trong bối cảnh phát triển du lịch hiện nay
Lễ hội 27 tháng Giêng ở Lạng Sơn đang dần được định vị thành một sản phẩm du lịch văn hóa, tâm linh quan trọng. Sự góp sức của chính quyền địa phương, các nhà văn hóa và cộng đồng người dân đang từng bước nâng cao quy mô, chất lượng tổ chức, kết hợp giữa bảo tồn truyền thống và đổi mới để thu hút du khách. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải giữ được “linh hồn” của lễ hội – sự thiêng liêng, thành kính – trước sự thương mại hóa. Các hoạt động giải trí, hội chợ cần được kiểm soát, không để lấn át các nghi thức tâm linh chính.
Đối với du khách, việc tham gia lễ hội này không chỉ là xem biểu diễn, mà còn là cơ hội để hiểu sâu hơn về văn hóa các dân tộc vùng biên giới, cảm nhận được tình người ấm áp và sự gắn kết cộng đồng. Đây là trải nghiệm văn hóa chân thực, khác biệt so với các lễ hội ở đồng bằng hay thành thị.
Lễ hội Lạng Sơn 27 tháng Giêng là một viên ngọc quý trong kho tàng văn hóa dân tộc. Nó là sự kết tinh của tín ngưỡng, lịch sử và nghệ thuật dân gian, phản ánh khát vọng về cuộc sống hòa bình, thịnh vượng của người dân nơi đất thấp trời. Việc hiểu biết, trân trọng và phục vụ một cách phù hợp cho sự kiện này không chỉ là trách nhiệm của người dân Lạng Sơn mà còn là niềm vinh dự của cả nước. Khi có cơ hội, hãy trải nghiệm lễ hội đặc sắc này để cảm nhận trực tiếp hơi thở của văn hóa truyền thống Việt Nam trong thời đại ngày nay.
Cập Nhật Lúc Tháng 2 5, 2026 by Xuân Hoa
