Nguyên đán không chỉ là dịp sum họp, vui chơi mà còn là thời gian thiêng liêng để người Việt Nam bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, thần linh. Các lễ cúng ngày Tết, với những nghi thức trang trọng và ý nghĩa sâu sắc, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Hiểu rõ và thực hiện đúng các nghi lễ này là điều quan trọng để mỗi gia đình có một mùa xuân trọn vẹn về ý nghĩa. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện và chi tiết nhất về tất cả các lễ cúng trong dịp Tết Nguyên đán 2026, từ thời điểm cụ thể đến ý nghĩa và cách thức chuẩn bị.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Giếng Cuối Năm: Bí Quyết Tổ Chức Lễ Hội Truyền Thống Đúng Chuẩn
Có thể bạn quan tâm: Ăn Đồ Cúng Cô Hồn Có Thực Sự Gặp Xui?
Có thể bạn quan tâm: Đũa Hoa Cúng Mụ Là Gì? Ý Nghĩa & Cách Sử Dụng Đúng Chuẩn
Tóm tắt 8 Lễ Cúng Trong Dịp Tết Nguyên Đán 2026
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Đi Chùa Đầu Năm: Hướng Dẫn Toàn Diện Về Nghi Thức Và Ý Nghĩa
Để bạn dễ theo dõi và chuẩn bị, dưới đây là bảng tóm tắt 8 nghi lễ cúng chính trong dịp Tết, được sắp xếp theo trình tự thời gian từ cuối năm cũ đến đầu năm mới:
- Lễ cúng Ông Công – Ông Táo: Từ 23 tháng chạp âm lịch (22-28/01/2026).
- Lễ cúng Tất niên: Chiều ngày 30 tháng chạp âm lịch (28/01/2026).
- Lễ rước ông bà: Ngày 29-30 tháng chạp âm lịch (27-28/01/2026).
- Cúng đón Giao thừa (Trừ tịch): Đêm 30 tháng chạp âm lịch (28/01/2026).
- Cúng đón Tân Niên: Sáng mùng 1 tháng giêng âm lịch (29/01/2026).
- Lễ cúng Chiêu Điện và Tịch Điện: Sáng và chiều mùng 2 tháng giêng âm lịch (30/01/2026).
- Lễ cúng Hóa Vàng: Ngày mùng 3 tháng giêng âm lịch (31/01/2026).
- Lễ cúng Thần Tài, Thổ Địa: Sáng ngày mùng 10 tháng giêng âm lịch (07/02/2026).
Việc nắm rõ thời gian và ý nghĩa của từng lễ sẽ giúp bạn lên kế hoạch chuẩn bị mâm cỗ và nghi thức một cách trang trọng, đúng truyền thống. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các khía cạnh khác của văn hóa Tết, có thể tham khảo thông tin tổng hợp tại soctrangtourism.vn.
(1) Lễ Cúng Ông Công, Ông Táo (23 Tháng Chạp)
Đây là nghi lễ khai mở cho mùa Tết, đánh dấu sự chuyển giao từ năm cũ sang năm mới trong cõi trần. Theo tín ngưỡng dân gian, ông Công (quản lý nhà cửa) và ông Táo (quản lý bếp) là hai vị thần gia đình, sau một năm trở về báo cáo công việc với Ngọc Hoàng, ngày 23 tháng chạp họ sẽ cưỡi cá chép về trời.
Lễ cúng thường được tổ chức vào buổi tối, với mâm cỗ đơn giản nhưng đầy đủ: bánh, trái cây, rượu, trà, và đặc biệt là con cá chép sống hoặc cá chép giả bằng bột. Việc thả cá chép sau khi cúng mang ý nghĩa tạo phương tiện cho ông Táo lên trời. Gia chủ cần cầu khấn, nhờ ông bà “trên trời dưới đất” nói tốt cho gia đình, hứa sẽ sửa chữa những điều chưa tốt trong năm cũ và cầu xin may mắn cho năm mới.
(2) Lễ Cúng Tất Niên (30 Tháng Chạp)
Lễ cúng Tất niên, hay còn gọi là cúng gác năm, diễn ra vào chiều ngày cuối cùng của năm âm lịch (thường là 30 tháng chạp, nếu năm 30 tháng chạp không có thì là 29). Nghi lễ này có ý nghĩa tiễn năm cũ đi và đón năm mới về, đồng thời là dịp để cả gia đình cùng nhau tưởng nhớ công ơn tổ tiên và cầu mong một năm mới an lành, phát tài.
Mâm cỗ Tất niên thường được bày trí thật chỉn chu, đầy đủ với các món mặn như giò lụa, chả, thịt heo luộc, thịt gà, canh chua, cùng với các món ngọt, bánh chưng, bánh Tết và xôi. Sau khi cúng, cả nhà sẽ cùng nhau ăn cơm tất niên, tạo không khí ấm áp, sum họa trước thềm giao thừa.
(3) Lễ Rước Ông Bà Về Đón Tết (29-30 Tháng Chạp)
Đây là một trong những nghi lễ quan trọng và trang trọng nhất, thể hiện lòng hiếu thảo sâu sắc. Vào đêm 29 hoặc 30 tháng chạp (trước hoặc sau cúng Tất niên), gia chủ sẽ tổ chức lễ rước ông bà, tổ tiên từ “cõi âm” về “cõi dương” để cùng đón Tết với con cháu. Lễ cúng thường được thực hiện ở bàn thờ gia tiên với mâm cỗ thật đầy đủ, tươm tất.
Tùy theo phong tục, mâm có thể là chay hoặc mặn, nhưng luôn có các món đặc trưng ngày Tết. Ý nghĩa của lễ này là để tổ tiên được về sum họp với con cháu, chia sẻ niềm vui ngày Tết và phù hộ cho gia đình một năm mới nhiều may mắn, con cháu khỏe mạnh, học hành thành công.
(4) Cúng Đón Giao Thừa (Trừ Tịch – Đêm 30 Tháng Chạp)
Cúng giao thừa, hay còn gọi là lễ trừ tịch “tống cựu nghinh tân”, là nghi lễ quan trọng nhất trong đêm 30 tháng chạp, diễn ra ngay khi đồng hồ điểm 12 giờ đêm. Lễ này có ý nghĩa tiễn đưa các vị thần linh, ông bà tổ tiên của năm cũ và đón chào thần linh, ông bà của năm mới về, tạo nên sự chuyển giao thuận lợi cho gia đình.
Người Việt thường chuẩn bị hai mâm cỗ: một mâm cúng ở bàn thờ trong nhà và một mâm cúng ngoài trời (trước sân nhà hoặc ban công) để nghênh đón tài lộc. Mâm ngoài thường có bát hương, đèn, hoa, trái cây, gà luộc, bánh mứt. Mâm trong nhà có thể là mâm mặn hoặc ngọt. Sau khi cúng, mọi người sẽ cùng nhau ăn món canh dưa hành, bánh chưng, ngồi trò chuyện, chờ đón giờ giao thừa.
(5) Cúng Tân Niên (Sáng Mùng 1 Tháng Giêng)
Ngay sau khi đón giao thừa, vào buổi sáng sớm mùng 1 Tết, gia đình sẽ làm lễ cúng Tân Niên. Lễ này mang ý nghĩa chào đón năm mới, cầu mong cho gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng, công danh và phúc lộc. Thời điểm cúng thường vào buổi sáng, khi mặt trời mọc. Mâm cỗ có thể là mâm cúng chính trên bàn thờ, với các món ăn ngon nhất. Sau lễ cúng, cả nhà sẽ cùng nhau ăn bữa cơm Tân Niên, thường có món canh thịt nấu với củ cải, cà rốt (họa may) và các món ăn giàu dinh dưỡng, thể hiện sự phong thủy may mắn.
(6) Lễ Cúng Chiêu Điện và Tịch Điện (Mùng 2 Tháng Giêng)
Đây là hai nghi lễ diễn ra trong cùng một ngày mùng 2 Tết, thể hiện sự tôn trọng và chăm sóc tổ tiên ngay cả khi họ đã ” về trời” sau lễ hóa vàng. Chiêu Điện (cúng buổi sáng) là mời ông bà, tổ tiên về dùng bữa sáng. Tịch Điện (cúng buổi chiều) là mời ông bà, tổ tiên đi nghỉ. Cách thức thực hiện tương tự như cúng Tân Niên nhưng quy mô có thể nhỏ hơn.
Mâm cỗ thường gồm các món cơm, xôi, cháo, bánh đơn giản, kèm theo trái cây và nước uống. Lễ này nhấn mạnh ý nghĩa rằng dù đã tiễn ông bà đi, con cháu vẫn không quên sự hiện diện tinh thần của họ trong những ngày Tết đầu năm.
(7) Lễ Cúng Hóa Vàng (Mùng 3 Tháng Giêng)
Sau khi đã đón ông bà về đón Tết (lễ rước ông bà) và cùng nhau trải qua những ngày Tết, đến mùng 3 tháng giêng, gia đình sẽ tiến hành lễ hóa vàng để tiễn đưa tổ tiên, ông bà về cõi âm. Đây là lễ cúng “tiễn biệt”, đánh dấu sự kết thúc của kỳ nghỉ Tết dài ngày đối với các vong linh.
Ngoài việc đốt vàng mã, hóa vàng, gia chủ cần chuẩn bị một mâm cơm cúng tiễn đưa. Mâm này có thể là mâm cơm mặn đầy đủ hoặc đơn giản hơn tùy theo phong tục. Ý nghĩa là tri ân, gửi tặng ông bà những món ăn ngon nhất trước khi họ lên đường, đồng thời cầu xin ông bà phù hộ, che chở cho gia đình suốt năm.
(8) Lễ Cúng Thần Tài và Thổ Địa (Mùng 10 Tháng Giêng)
Thần Tài và Thổ Địa là hai vị thần phù trợ gia chủ về tài lộc, đất đai và sự thịnh vượng trong kinh doanh, làm ăn. Lễ cúng họ thường được tổ chức vào sáng ngày mùng 10 tháng giêng âm lịch (năm 2026 là ngày 07/02 dương lịch). Thời điểm tốt nhất để cúng là từ 7 đến 9 giờ sáng.
Gia chủ, đặc biệt là những người làm kinh doanh, sẽ cúng tại bàn thờ Thần Tài (nếu có) hoặc tại bàn thờ gia tiên, với mâm cỗ gồm các món ngon, hoa quả, vàng mã đặc biệt (hình Thần Tài, Thổ Địa, xe cộ, nhà cửa). Lễ cúng này cầu mong một năm làm ăn phát đạt, tiền vào như thủy, chủ sạch, sạch sẽ, may mắn.
Lời Kết
Các lễ cúng ngày Tết Nguyên đán là một phần không thể tách rời của văn hóa Việt, mang trong mình những giá trị nhân văn sâu sắc về lòng biết ơn, sự kính trọng và hy vọng vào một tương lai tốt đẹp. Việc nắm vững thời gian, ý nghĩa và cách thức thực hiện từng nghi lễ sẽ giúp mỗi gia đình có một mùa xuân thật ý nghĩa, gìn giữ truyền thống dân tộc trong nhịp sống hiện đại. Hy vọng với tổng hợp chi tiết này, bạn đã có đầy đủ thông tin để tự tin và trang trọng trong việc đón acc Tết cổ truyền năm 2026.
Cập Nhật Lúc Tháng 5 22, 2026 by Ngọc Anh
