Ngày Rằm tháng Giêng là dịp đầu năm quan trọng, nhiều gia đình thường cúng dường và ăn chay để cầu an, giải hạn cho cả năm. Trong mâm cúng ngày này, các món chè và xôi là không thể thiếu, mang ý nghĩa sum vầy, ngọt lành. Bài viết này sẽ tổng hợp chi tiết 5 công thức chè cúng Rằm tháng Giêng phổ biến, từ đơn giản đến cầu kỳ, giúp bạn dễ dàng chuẩn bị một bữa cúng đầy đủ và ý nghĩa. Mỗi món đều được mô tả nguyên liệu, hướng dẫn từng bước cùng những mẹo nhỏ để thành công, đảm bảo hương vị đúng truyền thống.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Thần Linh Ngày 30 Tết: Tập Quán Văn Hóa Đáng Khám Phá
Có thể bạn quan tâm: Cúng Rằm Tháng Chạp: Tổng Về Nghi Lễ Trọng Đại Trước Tết
Quy trình chế biến chè cúng Rằm tháng Giêng cơ bản
Dù là món chè nào, việc chuẩn bị chè cúng cũng tuân theo một quy trình chung. Dưới đây là 5 bước cốt lõi giúp bạn nắm vững kỹ thuật:
- Chuẩn bị nguyên liệu: Vo sạch gạo nếp, đậu, rau củ. Ngâm thời gian phù hợp để nguyên liệu mềm, nở đều. Chuẩn bị các phụ gia như đường, dầu, muối, gia vị tạo màu.
- Chế biến nhân (nếu có): Hấp chín đậu xanh hoặc các loại đậu, sau đó tán nhuyễn hoặc giữ nguyên hạt tùy theo món. Xào nhân với dầu, đường, hành phi, dừa nạo để tạo độ dẻo, thơm.
- Xử lý phần xôi/chè: Trộn gạo nếp với các nguyên liệu tạo màu (gấc, lá cẩm, lá dứa) và gia vị. Hấp xôi đến khi chín mềm, dẻo. Với chè, nấu nước chè với đường, gừng đến khi sôi và đạt độ đặc mong muốn.
- Tạo hình và trang trí: Đối với xôi, cho vào khuôn, ấn chặt, úp ra đĩa. Đối với chè trôi nước, vo thành viên, luộc chín, cho vào nước đường. Rắc mè rang, dừa nạo lên trên để tăng hương vị.
- Hoàn thiện và phục vụ: Thêm nước cốt dừa, tối đa hương thơm. Món chè cúng nên dùng nóng hoặc để nguội tùy thích, bày biện đẹp mắt trên mâm cúng.
Có thể bạn quan tâm: Thịt Trâu Có Cúng Được Không? Quy Định Và Ý Nghĩa Văn Hóa
Xôi chè dân dã
Xôi chè dân dã là sự kết hợp giữa xôi nếp dẻo và chè đậu xanh bùi bùi, mộc mạc mà vô cùng hấp dẫn. Món này dễ làm, không cầu kỳ nhưng vẫn giữ được hương vị đậm đà, rất phù hợp cho bữa cúng Rằm đầu năm.
Nguyên liệu làm Xôi chè dân dã
- 300g Gạo nếp
- 170g Đậu xanh không vỏ
- 1 muỗng canh Dầu ăn
- 1g Muối
- 2 muỗng canh Bột năng
- 100g Đường trắng
Hướng dẫn làm Xôi chè dân dã
Bạn ngâm gạo nếp qua đêm cho nở mềm, đậu xanh ngâm 2-4 tiếng rồi vo sạch, để ráo. Lấy 1/3 đậu xanh hấp chín để nguyên hạt, 2/3 còn lại xay nhuyễn. Trộn 1/2 đậu xanh xay vào gạo nếp, hấp chín. Khi xôi chín, xới ra mâm, trộn nốt phần đậu xanh xay còn lại, dùng tay xoa đều để xôi bám một lớp đậu bên ngoài.
Nấu nước chè: cho đường vào nồi nước, khuấy tan, đun sôi. Hòa bột năng với nước rồi từ từ chế vào nước chè đang sôi, khuấy nhanh để không bị vón cục. Nấu thêm đến khi nước chè trong, đạt độ đặc ưng ý thì tắt bếp. Cho đậu xanh hấp chín nguyên hạt vào, khuấy đều.
Khi ăn, múc chè ra bát, đặt xôi lên trên, rưới thêm nước chè. Món xôi chè dân dã có độ dẻo dai của xôi, vị bùi của đậu, ngọt dịu từ nước chè, ăn nóng rất ấm bụng.
Mẹo nhỏ: Để xôi dẻo và đẹp màu, bạn có thể thêm 1-2 giọt dầu ăn khi hấp. Nước chè nên nấu với đường thốt nốt để có màu nâu trong và hương thơm đặc trưng hơn.
Có thể bạn quan tâm: Rằm Tháng 7 Cúng Chè Gì? 7 Món Chè Trọn Vị Nguyện Cầu
Xôi gấc cốt dừa
Xôi gấc cốt dừa là món xôi đỏ au, béo thơm, không thể thiếu trong mâm cúng ngày Rằm. Màu đỏ của gấc tượng trưng cho may mắn, phát lộc, kết hợp với nước cốt dừa béo ngậy tạo nên hương vị đặc trưng.
Nguyên liệu làm Xôi gấc cốt dừa
- 2 chén Gạo nếp
- 150g Gấc
- 70g Đường trắng
- 1/4 muỗng cà phê Muối
- 1 muỗng canh Dầu ăn
- 1 muỗng canh Rượu trắng
- 100ml Nước cốt dừa
Hướng dẫn làm Xôi gấc cốt dừa
Gạo nếp vo sạch, ngâm với nước ấm ít nhất 4 tiếng hoặc qua đêm. Gấc tách ruột, cho vào chén cùng dầu ăn và rượu trắng, dầm nhuyễn rồi lược qua rây cho mịn. Gạo nếp sau khi ngám, đổ ra rổ xả qua nước lạnh.
Cho nếp vào xửng hấp, trộn gấc đã lược cùng muối, đeo bao tay trộn đều để gấc bám đều hạt xôi. Hấp 10 phút, sau đó cho 1/2 nước cốt dừa vào trộn đều, hấp tiếp 5-7 phút. Tiếp tục cho nước cốt dừa còn lại vào, hấp 5 phút. Cuối cùng, cho đường vào, xới đều và hấp 7-8 phút nữa rồi tắt bếp.
Cho xôi vào khuôn ấn chặt, úp ra đĩa. Xôi gấc cốt dừa có màu đỏ đẹp mắt, hạt xôi nở dẻo, quyện cùng vị béo của dừa, rất thơm ngon.
Mẹo nhỏ: Nếu không có rượu trắng, bạn có thể thay bằng nước lã. Rượu giúp màu gấc đỏ tự nhiên hơn và giảm mùi gấc. Nước cốt dừa nên dùng loại già, béo để xôi không bị khô.
Chè trôi nước ngũ sắc
Chè trôi nước ngũ sắc là món chè rực rỡ sắc màu, mềm tan, thường xuất hiện trong các dịp lễ, đặc biệt là ngày Rằm. Với 5 màu sắc đại diện cho ngũ hành, món chè mang ý nghĩa cầu may mắn, hài hòa.
Nguyên liệu làm Chè trôi nước ngũ sắc
Phần nhân:
- 200g Đậu xanh không vỏ
- 50g Dừa nạo
- 30g Hành phi
- 100g Sữa đặc
- 30ml Dầu ăn
Phần vỏ:
- 700g Bột nếp
- 100g Khoai lang tím
- 65g Gấc
- 30g Bột trà xanh
- 100ml Sữa tươi không đường
- 75g Sữa đặc
- 75g Đường trắng
Phần nước đường:
- 300g Đường thốt nốt
- 2 củ Gừng
Phần nước cốt dừa:
- 150ml Nước cốt dừa
- 1/2 muỗng cà phê Bột năng
- 20g Mè trắng rang sẵn
Hướng dẫn làm Chè trôi nước ngũ sắc
Làm nhân: Đậu xanh vo sạch, ngâm 30 phút, luộc chín. Tán nhuyễn đậu, trộn với hành phi, dừa nạo, sữa đặc. Cho vào chảo dầu, xào lửa vừa đến khi nhân khô, không dính chảo. Để nguội, vo thành những viên nhỏ.
Làm vỏ: Chuẩn bị 5 màu: đỏ từ gấc, cam từ gấc pha sữa, xanh từ bột trà xanh pha sữa, tím từ khoai lang tím luộc, trắng tự nhiên. Nhào bột nếp với sữa, đường cho mềm, chia ra 5 phần, thêm màu vào từng phần, nhào đều. Nếu bột nhão, thêm chút bột khô. Vo từng cục bột, ấn dẹt, cho nhân vào giữa, gói lại thành viên tròn.
Luộc chè: Thấm tay dầu ăn, vo từng viên chè cho bóng. Luộc từng màu trong nước sôi, khi chè nổi lên là chín, vớt ra ngay vào tô nước lạnh.
Nấu nước đường: Cho đường thốt nốt và nước vào nồi, đun sôi, thêm gừng cắt sợi. Cho chè vào nấu 10 phút cho thấm đường.
Khi ăn, múc chè ra chén, rưới nước đường, chan nước cốt dừa, rắc mè rang. Chè trôi nước ngũ sắc có vị dẻo mềm, bùi của đậu, ngọt thanh của nước đường, thơm béo của dừa, ăn một lần là nhớ mãi.
Mẹo nhỏ: Để chè không dính nhau, sau khi luộc, nên ngâm chè trong nước lạnh có chút muối. Nước cốt dừa nên hấp cùng chút bột năng để đặc hơn, không bị loãng.
Xôi vị
Xôi vị là món xôi ba màu tím, xanh, trắng với hương thơm hoa hồi, béo ngậy từ nước cốt dừa. Món xôi này không chỉ dùng để cúng mà còn là món ăn vặt được ưa chuộng nhờ vẻ đẹp và hương vị độc đáo.
Nguyên liệu làm Xôi vị
- 500g Gạo nếp
- 300g Đậu xanh không vỏ
- 100g Lá cẩm
- 200g Lá dứa
- 20g Mè trắng
- 550ml Nước cốt dừa
- 120g Đường trắng
- 4g Hoa hồi
- 150g Đường trắng (cho xôi)
- 20ml Rượu trắng
- 1/2 muỗng cà phê Bột tai vị (bột hoa hồi)
Hướng dẫn làm Xôi vị
Chuẩn bị màu: Lá cẩm nấu với nước lọc, lọc lấy nước cốt màu đỏ. Lá dứa xay với nước, lọc lấy nước cốt màu xanh. Hoa hồi giã nát, cho vào túi lọc. Chia gạo nếp làm đôi: một nửa ngâm với nước lá cẩm, một nửa ngâm với nước lá dứa, thêm túi lọc hoa hồi, ngâm 2-3 giờ.
Làm nhân đậu xanh: Hấp chín đậu xanh, cho vào chảo với 150ml nước cốt dừa và 50g đường, xào lửa nhỏ khoảng 10 phút đến khi đậu thành khối mịn, không dính chảo.
Làm xôi màu: Hấp chín từng phần nếp đã ngâm màu. Xôi lá cẩm (màu tím): cho vào chảo, thêm 200ml nước cốt dừa, 50g đường, 2gr bột hoa hồi, đảo đều lửa vừa đến khi xôi khô, dẻo, tạo khối. Tương tự cho xôi lá dứa (màu xanh).
Tạo hình: Lót lá chuối vào khuôn, quét dầu ăn, rắc mè rang. Đặt lớp xôi tím xuống dưới, ấn chặt. Sau đó là lớp nhân đậu xanh, rồi lớp xôi xanh. Để trong khuôn ít nhất 30 phút rồi lấy ra, cắt thành khối.
Xôi vị có màu sắc đẹp, hương thơm dịu từ hoa hồi, vị béo của dừa, bùi của đậu và dẻo dai của xôi. Dùng dao thoa dầu ăn để cắt xôi dễ dàng, không vỡ.
Mẹo nhỏ: Bột hoa hồi (tai vị) có thể mua sẵn ở chợ. Nếu không có, bạn có thể giã hoa hồi thật mịn và lọc qua vải. Khi xào xôi, dùng chảo chống dính hoặc đáy dày để tránh bị cháy.
Xôi bắp lá dứa
Xôi bắp lá dứa là món xôi có màu xanh tự nhiên từ lá dứa, kết hợp hạt bắp dẻo thơm, đậu phộng giòn. Món này vừa là ăn chay cúng, vừa có thể dùng làm ăn sáng, rất phổ biến ở miền Tây.
Nguyên liệu làm Xôi bắp lá dứa
- 2 trái Bắp nếp (hạt bắp)
- 500g Gạo nếp
- 100g Lá dứa
- 200g Đậu phộng
- 2g Muối
- 200g Đường trắng
Hướng dẫn làm Xôi bắp lá dứa
Lá dứa rửa sạch, cắt khúc, xay với nước, lọc lấy nước cốt lá dứa. Gạo nếp vo sạch, ngâm trong nước cốt lá dứa khoảng 2 giờ để nếp mềm và có màu xanh. Bắp nếp lột vỏ, tách hạt.
Trộn gạo nếp đã ngâm với hạt bắp và chút muối. Cho vào xửng hấp. Khi hấp được khoảng 20 phút, xới xôi đều lên, hấp thêm 10 phút nữa cho chín đều.
Khi xôi chín, rắc đậu phộng rang giã nhuyễn lên trên, thưởng thức ngay. Xôi bắp lá dứa có màu xanh mướt, hương lá dứa thơm nhẹ, hạt bắp dẻo, ăn kèm đậu phộng giòn rất bắt vị.
Mẹo nhỏ: Để xôi màu đẹp, bạn nên dùng lá dứa tươi, xay lọc kỹ. Nếu muốn xôi dẻo hơn, có thể thêm 1-2 muỗng dầu ăn khi hấp. Đậu phộng nên rang vàng giã nhỏ, rắc đều lên xôi khi còn nóng để thơm giòn.
Các món chè xôi trên đều mang đậm hương vị truyền thống, phù hợp cho bữa cúng Rằm tháng Giêng. Tùy theo khẩu vị và thời gian, bạn có thể lựa chọn món đơn giản như xôi chè dân dã hay món cầu kỳ như chè trôi nước ngũ sắc. Điều quan trọng là tấm lòng thành kính và sự chuẩn bị cẩn thận. Chúc bạn và gia đình có một mùa lễ hội an lành, sum vầy. Nếu bạn muốn khám phá thêm các món ăn ngày lễ truyền thống khác, hãy truy cập soctrangtourism.vn để cập nhật kiến thức ẩm thực và văn hóa đa dạng.
Cập Nhật Lúc Tháng 2 13, 2026 by Xuân Hoa
