Tết Nguyên đán là dịp quan trọng nhất trong năm của người Việt, không chỉ là thời gian sum họp gia đình mà còn là dịp để thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh. Các lễ cúng ngày Tết mang ý nghĩa sâu sắc, tưởng nhớ công ơn sinh thành và cầu mong một năm mới an lành, phát tài. Vậy trong năm 2026 (năm Ất Tỵ), cụ thể từ ngày 29/01 đến 16/02 dương lịch, có những lễ cúng nào cần chuẩn bị? Bài viết này sẽ tổng hợp chi tiết 8 nghi lễ quan trọng, thời gian và cách thực hiện để bạn có thể sắp xếp cho phù hợp.
Có thể bạn quan tâm: Cách Thờ Cúng Phật Di Lặc Đúng Phong Thủy: Hướng Dẫn Từ A Đến Z
Dưới đây là tóm tắt 8 lễ cúng chính trong dịp Tết Nguyên đán, được sắp xếp theo trình tự thời gian từ cuối năm cũ sang đầu năm mới:
- Lễ cúng Ông Công Ông Táo (23 tháng chạp)
- Lễ cúng Tất niên (30 tháng chạp)
- Lễ rước ông bà (29-30 tháng chạp)
- Cúng đón Giao thừa (đêm 30 tháng chạp)
- Cúng đón Tân Niên (mùng 1 tháng giêng)
- Lễ cúng Chiêu Điện và Tịch Điện (mùng 2 tháng giêng)
- Lễ cúng Hóa vàng (mùng 3 tháng giêng)
- Lễ cúng Thần Tài, Thổ Địa (mùng 10 tháng giêng)
Việc nắm rõ thời gian và ý nghĩa của từng lễ sẽ giúp bạn chuẩn bị mâm cỗ một cách tươm tất, thể hiện sự tôn trọng truyền thống. Dù cuộc sống hiện đại, những nghi thức này vẫn là sợi dây kết nối quý giá giữa quá khứ và hiện tại. Để tìm hiểu thêm về các phong tục và văn hóa Việt Nam đa dạng, bạn có thể tham khảo thông tin tại soctrangtourism.vn.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Gia Tiên Ngày Tết: Phong Tục Và Mâm Cơm Truyền Thống
Có thể bạn quan tâm: Cúng Đầy Tháng Cho Bé: Phân Tích Toàn Diện Từ Văn Hóa Đến Thực Tế
Hướng dẫn chi tiết từng nghi lễ cúng Tết Nguyên đán
Có thể bạn quan tâm: Cúng Cam Nào Phát Tài? Bí Quyết Chọn Trái Cây Cúng Bàn Thờ
Lễ cúng Ông Công Ông Táo (23 tháng chạp âm lịch)
Đây là lễ cúng mở đầu cho chuỗi nghi thức Tết, diễn ra vào đêm 23 tháng Chạp hàng năm. Theo tín ngưỡng dân gian, Ông Công (quản lý việc nhà) và Ông Táo (quản lý bếp và báo cáo lên Ngọc Hoàng) sẽ cưỡi cá chép về chầu trời. Lễ cúng này nhằm tiễn đưa hai vị thần, đồng thời cầu khấn cho gia đình được may mắn, bình an trong năm mới.
Thời gian cúng: Từ chiều tối ngày 23 tháng Chạp, thường sau khi hoàn thành việc dọn dẹp nhà cửa. Năm 2026, ngày này tương ứng với ngày 22/01 dương lịch. Một số gia đình có thể cúng muộn hơn nhưng trước 23h59.
Mâm cỗ cúng Ông Công Ông Táo thường đơn giản nhưng phải trang nghiêm. Bạn cần chuẩn bị:
- Mâm cỗ chay hoặc mâm cỗ mặn tùy theo phong tục gia đình. Mâm chay gồm bánh, trái cây, bánh mứt, hương trà. Mâm mặn có thể thêm thịt heo, gà, cá.
- Hương nhang: Ba nén lớn, một bát hương.
- Vàng mã: Hóa vàng Ông Táo, xe ông Táo (có thể mua sẵn).
- Con cá chép: Cá sống hoặc cá chép đông lạnh. Sau khi cúng, cá được phóng sinh với ý nghĩa làm phương tiện đưa ông Táo về trời.
- Nước rửa chén, bát, thìa: Thể hiện sự sạch sẽ.
- Lễ vật khác: Đèn, nến, hoa tươi, trầu cau.
Trong khi cúng, gia chủ thường cầu khấn, nhắc lại những việc tốt xấu trong năm, và mong ông Táo dâng lên Ngọc Hoàng lời tốt cho gia đình. Sau lễ, vàng mã được đốt, cá chép phóng sinh.
Lễ cúng Tất niên (30 tháng chạp âm lịch)
Cúng tất niên là nghi thức đánh dấu sự kết thúc năm cũ, tiễn đưa mọi điều không may mắn và chào đón năm mới với tâm thế mới. Đây là lễ cúng quan trọng, thường được tổ chức vào buổi chiều ngày cuối cùng của năm âm lịch.
Năm 2026, ngày 30 tháng Chạp rơi vào ngày 28/01 dương lịch. Tuy nhiên, nhiều gia đình có thể linh hoạt cúng từ ngày 16 đến 29 tháng Chạp, trước đêm giao thừa, tùy theo điều kiện và phong tục địa phương.
Mâm cỗ tất niên cần được chuẩn bị chỉn chu, đầy đủ. Gồm:
- Mâm cỗ mặn: Cơm trắng, xôi, bánh chưng/bánh Tết, giò chả, thịt heo luộc, thịt gà, canh chua, dưa hành…
- Mâm cỗ ngọt (nếu có): Bánh mứt, kẹo, trái cây.
- Hương nhang, vàng mã cúng tổ tiên.
- Nước, trà, rượu.
Trước khi cúng, gia đình cùng dọn dẹp nhà cửa, sửa soạn mâm cỗ. Lễ cúng nhằm bày tỏ lòng biết ơn tổ tiên đã phù hộ độ trì, đồng thời cầu mong năm mới dễ ăn, dễ mặc, sức khỏe dồi dào. Sau lễ, cả nhà quây quần bên mâm cơm tất niên ấm cúng.
Lễ rước ông bà (29-30 tháng chạp âm lịch)
Lễ rước ông bà là nghi thức thể hiện sự tri ân sâu sắc với ông bà, tổ tiên. Theo phong tục, sau khi cúng tất niên, gia chủ sẽ rước linh hồn ông bà, tổ tiên về nhà đón Tết. Lễ này thường diễn ra vào chiều tối ngày 29 hoặc 30 tháng Chạp.
Năm 2026: Ngày 29 tháng Chạp là 27/01, ngày 30 tháng Chạp là 28/01 dương lịch.
Đây là lễ cúng trọng đại, cần được chuẩn bị kỹ lưỡng:
- Mâm cỗ tương tự cúng tất niên, có thể là mâm mặn đầy đủ hoặc mâm chay tùy theo tín ngưỡng.
- Bài vị của ông bà, tổ tiên được dựng lên.
- Hương, nến, vàng mã.
- Trầu cau, hoa quả, bánh mứt.
Gia chủ thắp hương, cầu khấn mời ông bà, tổ tiên về đón Tết cùng con cháu. Lễ rước ông bà có nghĩa là mời các người đã khuất về trải nghiệm không khí Tết, hưởng lộc lành. Sau lễ, bài vị giữ nguyên đến hết mùng 5 Tết hoặc đến lễ hóa vàng.
Cúng đón Giao thừa (đêm 30 tháng chạp)
Giao thừa là khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, vì vậy lễ cúng giao thừa (cúng trừ tịch, “tống cựu nghinh tân”) có ý nghĩa đặc biệt. Nghi thức này thường diễn ra ngay khi đồng hồ điểm 12h đêm giao thừa, hoặc trước đó khoảng 15-30 phút.
Năm 2026, đêm giao thừa là đêm 30 tháng Chạp, tức đêm 28/01 sang 29/01 dương lịch.
Đặc điểm của lễ cúng giao thừa là có hai mâm cỗ:
- Mâm cỗ ngoài trời: Đặt ở sân, ban công hoặc nơi thoáng. Gồm bát hương với ba nén lớn, đĩa trái cây, hoa tươi, trầu cau, hai ngọn nến, gà luộc nguyên con (hoặc thịt heo), bánh, mứt, kẹo, trà rượu. Mâm này cúng để nghênh đón các vị thần, tiên, và cầu tài lộc.
- Mâm cỗ trong nhà: Cúng gia tiên, thần linh nhà. Có thể là mâm mặn với các món như bánh chưng, thịt heo, thịt gà, xôi, dưa hành, hoặc mâm ngọt.
Sau khi cúng, cả gia đình đứng quanh bàn, cùng nhau chờ đón giao thừa, chia sẻ lời chúc, kể chuyện. Nhiều người còn đi chùa, hái lộc đầu năm.
Cúng đón Tân Niên (mùng 1 tháng giêng)
Sau giao thừa, sáng mùng 1 Tết là thời điểm cúng Tân Niên, nghi thức chính thức chào đón năm mới. Lễ cúng này diễn ra vào buổi sáng sớm, thường trước khi gia đình đi chúc Tết ông bà, thầy cô.
Năm 2026, mùng 1 Tết là ngày 29/01 dương lịch.
Mâm cỗ cúng Tân Niên có thể giống mâm cúng giao thừa trong nhà, nhưng thường trang trí thêm bánh, hoa quả đẹp mắt. Một số gia đình chuẩn bị mâm cơm mặn với các món như: bánh chưng, giò lụa, thịt kho tàu, canh chua, xôi… Mục đích là cầu mong cho năm mới an khang, thịnh vượng, công danh phát triển.
Sau khi cúng, cả nhà cùng nhau ăn bữa cơm Tân Niên, tạo không khí ấm áp, sum vầy. Trong ngày mùng 1, người Việt thường tránh nói chuyện xấu, la hét, để giữ không khí vui vẻ suốt năm.
Lễ cúng Chiêu Điện và Tịch Điện (mùng 2 tháng giêng)
Đây là hai lễ cúng diễn ra trong cùng một ngày, mùng 2 Tết, với ý nghĩa mời ông bà, tổ tiên về dùng bữa cơm (Chiêu Điện buổi sáng) và mời ông bà đi ngủ (Tịch Điện buổi chiều).
Năm 2026, mùng 2 Tết là ngày 30/01 dương lịch.
Chiêu Điện (buổi sáng): Gia chủ cúng mời ông bà, tổ tiên về ăn bữa cơm trưa với gia đình. Mâm cỗ thường là mâm mặn với các món ăn ngày Tết.
Tịch Điện (buổi chiều): Sau bữa cơm chiều, gia đình cúng để mời ông bà, tổ tiên về nghỉ ngơi, trở về cõi âm. Mâm cỗ có thể đơn giản hơn.
Cách chuẩn bị tương tự các lễ cúng gia tiên, nhưng quy mô có thể nhỏ hơn. Đây là lễ thể hiện sự quan tâm, chăm sóc tinh thần cho người đã khuất trong những ngày Tết.
Lễ cúng Hóa vàng (mùng 3 tháng giêng)
Lễ cúng hóa vàng, hay còn gọi là lễ tiễn ông bà, được thực hiện vào mùng 3 tháng Giêng. Ý nghĩa là đưa ông bà, tổ tiên và những người đã khuất trở về cõi âm sau khi đón Tết cùng gia đình.
Năm 2026, mùng 3 Tết là ngày 31/01 dương lịch.
Trước khi cúng hóa vàng, gia đình cần chuẩn bị:
- Mâm cơm cúng: Có thể là mâm mặn hoặc mâm chay, tùy theo phong tục.
- Vàng mã: Đốt vàng mã, tiền vàng, quần áo giấy… để tiễn đưa.
- Hương nhang.
Sau khi cúng, vàng mã được đốt hoàn toàn. Lễ này đánh dấu sự kết thúc của kỳ nghỉ Tết về mặt tín ngưỡng, gia đình bắt đầu trở lại cuộc sống thường nhật.
Lễ cúng Thần Tài, Thổ Địa (mùng 10 tháng giêng)
Thần Tài (quản lý tài lộc) và Thổ Địa (quản lý đất đai, sự thịnh vượng) là hai vị thần được mọi nhà quan trọng. Cúng Thần Tài, Thổ Địa nhằm cầu mong cho gia đình may mắn, tài lộc dồi dào, làm ăn phát đạt trong năm mới.
Năm 2026, mùng 10 tháng Giêng rơi vào ngày 07/02 dương lịch.
Thời điểm tốt nhất để cúng là từ 7 đến 9 giờ sáng ngày mùng 10. Mâm cỗ cúng Thần Tài, Thổ Địa thường gồm:
- Mâm cỗ ngọt: Bánh, mứt, kẹo, trái cây, đặc biệt có bánh phu lê (bánh bông lan) hoặc bánh bông hồng.
- Mâm cỗ mặn (nếu có): Thịt heo, gà, tôm…
- Hương, nến, vàng mã (bộ vàng mã Thần Tài, Thổ Địa).
- Rượu, trà, nước.
- Đồng tiền, vàng thoi (có thể dùng tiền thật trong lễ, sau đó thu lại).
Lễ cúng này thường đơn giản hơn các lễ cúng gia tiên, nhưng cũng cần trang trọng. Sau khi cúng, vàng mã đốt, gia đình có thể cùng nhau ăn bánh, mứt để lấy may.
Việc nắm vững lịch cúng Tết Nguyên đán không chỉ giúp bạn chuẩn bị nghi lễ một cách trọn vẹn mà còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống. Mỗi lễ cúng đều mang một ý nghĩa riêng, từ tri ân tổ tiên đến cầu mong phúc lộc, thể hiện tâm thế kính cẩn và hy vọng vào một năm mới tốt đẹp. Dù cuộc sống bận rộn, hãy dành thời gian thực hiện những nghi thức này với lòng thành, bởi đó chính là cách để chúng ta gắn kết với quá khứ và xây dựng nền tảng tinh thần cho tương lai. Hy vọng với tổng hợp trên, bạn đã có cái nhìn toàn diện và sẵn sàng cho một mùa Tết trọn vẹn ý nghĩa.
Cập Nhật Lúc Tháng 2 15, 2026 by Xuân Hoa
