Chợ Bến Thành không đơn thuần là một trung tâm mua sắm – đó là trái tim thương mại và văn hóa đã đập hơn một thế kỷ của Sài Gòn. Bài viết này tổng hợp toàn bộ hành trình lịch sử, từ nguồn gốc tên gọi đến những lần tái tạo kiến trúc, giúp bạn hiểu rõ hơn về biểu tượng đặc trưng này của thành phố.
Tổng quan, chợ Bến Thành là ngôi chợ lâu đời nhất tại TP.HCM, khai sinh từ bến sông nhỏ thời vua Gia Long, trải qua nhiều lần phá dỡ và xây dựng lại để đến nay vẫn giữ nguyên hình dáng cổ kính với kiến trúc Pháp và những bức phù điêu gốm độc bản. Nó không chỉ là nơi buôn bán mà còn là điểm hẹn văn hóa, lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ người Sài Gòn.
Có thể bạn quan tâm: Top Nhà Xe Khách Hà Nội Tuyên Quang Uy Tín Nhất 2026
Nguồn gốc tên gọi “Chợ Bến Thành”
Tên chợ bắt nguồn từ thành Bát Quái do vua Gia Long xây dựng năm 1789. Thành này có 8 cạnh, ba mặt giáp sông, trong đó có một bến sông nhỏ gần khu vực ngày nay là Công trường Quách Thị Trang, được gọi là Bến Thành (bến trước khi vào thành). Khu chợ mọc lên gần bến này từ đó mang tên “chợ Bến Thành”. Đây là sự kết hợp giữa địa điểm (bến) và công trình (thành), phản ánh vai trò giao thông sông nước thời kỳ đầu.
Có thể bạn quan tâm: 11 Tháng 11 Là Ngày Gì? Tổng Hợp Mọi Thông Tin Từ Văn Hóa Đến Pháp Luật
Hành trình lịch sử phát triển
Thời kỳ đầu: Từ chợ ven sông đến nơi buôn bán sầm uất
Ngay sau khi thành Bát Quái hoàn thành, một chợ nhỏ bằng gạch và gỗ đã hình thành gần bến Bến Thành. Nhờ vị trí thuận lợi, ghe thuyền trong ngoài đổ về, chợ trở nên sầm uất với đủ hàng hóa nội địa lẫn ngoại quốc. Tuy nhiên, sau khi thành Bát Quái bị phá hủy năm 1835, chợ suy giảm nhưng vẫn là trung tâm buôn bán quan trọng nhất khu vực.
Thời Pháp thuộc: Ba lần tái tạo kiến trúc
Năm 1859, liên minh Pháp – Tây Ban Nha chiếm Sài Gòn, chợ bị thiêu rụi. Pháp xây chợ mới cách xa bến sông hơn, gần ngòi Sa Ngư (nay là khu vực Nguyễn Huệ – Lê Lợi). Chợ này có 5 gian bằng gỗ lợp tranh, chia theo loại hàng: thực phẩm khô, cá, thịt, thức ăn, tạp hóa. Năm 1870, một gian bị cháy, chính quyền Pháp quyết định xây lại chợ bằng cột gạch, sườn gỗ, lợp ngói, lát đá granit – đánh dấu bước chuyển từ kiến trúc tạm bợ sang bền vững hơn.
Năm 1887, ngòi Sa Ngư bị lấp thành đường Charner (nay là Nguyễn Huệ), chợ trở thành trung tâm thương mại sầm uất. Đến năm 1894, Hội đồng Thành phố Sài Gòn quyết định xây dựng lại chợ cùng Dinh Xã Tây và Nhà hát. Sau nhiều trễ nãi về kinh phí và địa điểm, chợ mới được xây tại vị trí hiện tại (giữa các đường Phó Đức Chính, Thủ Khoa Huân, Lê Thánh Tôn, Nguyễn An Ninh) – một khu đất trũng gọi là ao Bồ Rệt.
Giai đoạn 1914 – 1975: Chợ Bến Thành hiện đại ra đời
Chợ được hãng thầu Brossard et Maupin xây từ 1913, hoàn thành năm 1914 với diện tích hơn 13.000m². Kiến trúc có 16 cửa lớn mở ra bốn mặt đường, nền đất đá ong, bốn gian lợp ngói, một gian lợp tôn. Lễ khai thí thu hút 100.000 người. Năm 1952, 12 bức phù điêu gốm do họa sĩ Lê Văn Mậu thiết kế được gắn lên 4 mặt chợ. Những tác phẩm này được nung ở nhiệt độ cao (4.280ºC) và lắp đặt mất hai tháng rưỡi, cho đến nay vẫn giữ màu sau gần 70 năm.
Giai đoạn sau 1975: Bảo tồn và phát triển
Năm 1985, chợ được trùng tu toàn bộ: nền lát gạch, sạp từ gỗ sang sắt. Năm 1992, nâng cấp điện; năm 1999, thay mái ngói bằng tôn, lát gạch ceramic. Đến năm 2026, chợ được sơn lại 4 mặt tiền và chiếu sáng mỹ thuật, vừa bảo tồn nét cổ kính vừa tạo điểm check-in đêm thu hút du khách.
Có thể bạn quan tâm: Review Vé Cáp Treo Vinpearl Nha Trang: Phân Tích Chi Tiết Giá Vé, Trải Nghiệm Và Lời Khuyên Dành Cho Du Khách
Những câu chuyện ít ai biết về chợ Bến Thành
Năm 1971, chính quyền Sài Gòn tổ chức cuộc thi thiết kế lại chợ Bến Thành do nhận thấy kiến trúc năm 1914 đã lỗi thời. Kiến trúc sư Huỳnh Kim Mãng đoạt giải nhất với đề án xây chợ ba tầng, có tầng hầm đậu 150 xe hơi, sắp xếp gian hàng hợp lý (thịt tầng trệt, trái cây tầng một, cá khu trong nhà), thậm chí có rạp hát và nhà hàng trên tầng thượng. Tuy nhiên, dự án không thực hiện được vì thiếu đồng thuận dư luận (sợ mất hình ảnh truyền thống) và khó khăn ngân sách.
Có thể bạn quan tâm: Top 15 Quán Cà Phê Đẹp Ở Hồ Tây: Đánh Giá Chi Tiết Và Góc Nhìn Khách Quan
Ý nghĩa văn hóa và du lịch
Chợ Bến Thành hiện diện như một di sản sống động, nơi lưu giữ ẩm thực đặc trưng (bánh mì, hủ tiếu, cà phê sữa đá) và hàng hóa đa dạng. Nó là điểm đến không thể bỏ qua trong hành trình khám phá Sài Gòn, phản ánh tinh thần bình dân, sôi động và lịch sử đô thị. Mỗi góc chợ, từ cửa Nam đến cửa Bắc, đều mang câu chuyện riêng về thời gian.
Kết lại, chợ Bến Thành không chỉ là nơi mua bán – đó là bảo tàng kiến trúc và bản giao hưởng văn hóa đã vang lên hơn một thế kỷ. Hành trình từ bến sông nhỏ đến trái tim Sài Gòn khẳng định giá trị bền vững của di sản, khiến mỗi lần ghé thăm đều là một trải nghiệm kết nối quá khứ và hiện tại. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các điểm đến lịch sử tại TP.HCM, hãy tham khảo thông tin tại soctrangtourism.vn.
Cập Nhật Lúc Tháng 2 5, 2026 by Xuân Hoa
